Остуоруйа кудуга

– Ийээ! Ийээ! Мин сибилигин биһиги төрүттэрбит Сир хаптаҕай уонна үс киит көхсүгэр сүгүллэн турар дии саныыллар этэ диэн аахтымСанаан көрүүй?! – Анна сөхпүтүн кэпсээн талыгыраабыта.

– Акаарыны тыллаһыма! – мэлдьи солото суох ийэтэ кэмпьютерыгар аата-ахсаана суох буукубалары бэрийэрин быыһыгар хоруйдаабыта. – Сир төгүрүк уонна Космоска баар! Онон-манан төбөҕүн сыыһырдыма, хата хоскун хомуй.

Кыыс төбөтүгэр элбэх мунаах ыйытык үөскээбитэ эрээри, ийэтэ солото суоҕун көрөн кэпсэтии тахсыа суоҕун, ыйытыктарыгар хоруй ылбатын өйдөөбүтэ. Аня кырдьыгы бэйэтэ буларга быһаарыммыта.

Биллэн турар, хоһу хомуйуу бу түгэҥҥэ кинини кыратык да долгуппата, онон Анюта интэриэһиргиир хоруйун булаары компьютер иннигэр оҥостон олорбута. «Биһиги өбүгэлэрбит хайдах сыыһыахтарай!» –  дии саныыра кыыс.

Анна бастаан кииттэр бэйэлэрин тустарынан, кинилэр бачча улахан планетаны уйар кыахтаахтарын дуу, суоҕун дуу билэргэ быһаарыммыта. Матыыйаалларын кыра кыралаан хомуйбун үһүс күнүгэр интэриэһинэй хартыына тахсан кэлбитэ.Ол курдук, кииттэр углекислай гааһы имнээн булар уонна ону атмосфераттан таһаарар дьикти дьоҕурдарын, ол аата планетаны бүрүүкүүр сылыйыыттан быыһыылларын туһунан аахпыта. «Ол сылыйыы тоҕо кимэн иһэрий?» – дии санаабыта Аня. Информация толкуйга ылларбыт кыысчааҥҥа бэйэтинэн кэлэн иһэрэ. Манна хобдох сонуну булан ылбыта.

Кини акыйааҥҥа түбэһэр сүүнэ улахан кээмэйдээх бөх-сыыс муора олохтоохторугар өлүүнэн суоһуурун киһи итэҕэйиэ суоҕун курдук ылынара. Оттон Аня кииттэр куртахтарыгар уон үс миэтэрэлээх балыктыыр илимнэри, массыына үлтүркэйдэрин булалларын туһунан аахпытын кэнниттэн буукубалар бэйэ бэйэлэрин кытта силбэһэн барбыттара... Хараҕын уута халыйбыта, хайдах оннук буолуохтааҕын сатаан өйдөөбөтө… «Хайдах?!Хайдах биһиги, дьоннор, баар-суох иитэр-аһатар планетабытын оннук кэбилээтибит?!Мин ол туһунан бэҕэһээҥҥэ диэри төбөбөр да оҕустарбат этим эбээт!» – сөхпүт-махтайбыт Анна муннун анныгар ботугуруура.

Эмискэ өйдөөн кэлбитэ… «Биһиги өбүгэлэрбит сөпкө этэллэр эбит! Сир кырдьык “үс киит” үрдүгэр турар, ону ханарытан өйдүөххэ наада – тулалыыр эйгэҕэ буолары барытын сөпкө ойуулаабыттар. Аан дойдуга туох барыта бэйэ бэйэтин кытта ситимнээх: ойуур, уу, салгын, кыыллар, дьоннор. Планета, ол иһигэр акыйаан киртийдэҕинэ онно олорооччулар бары суох буолуохтара, оччоҕо Орто дойдуну бүрүүкүүр сылыйыы ааҥнаан кэлиэҕэ, оччотугар тугу да көннөрөр кыах суох буолуоҕа». 

Анна туох түмүккэ кэлбитин туһунан төрөппүттригэр кэпсиэн баҕарбыта — кини сир “үс киит” көсүгэр сүгүллэн турарын чуолкайдык биллэ, ону кимиэхэ баҕарар итэҕэтэр кыахтаах.

Куукунаҕа сүүрэн киирээт, ийэтэ бөх биэдэрэтигэр кураанах пластик бытыылканы быраҕаары турарын көрбүтэ.

– Ийээ, ийэкээ! Баһаалыста барыҕыма! Пластик акыйааҥҥа түбэһиэн сөп, онтон сылтаан акыйаан олохтоохторо, ол иһигэр хас күн аайы биһиги планетабытыгар бүрүүкүүр сылыйыыттан быыһыыр кииттэр өлүөхтэрин сөп!!! Кинилэр, ону кытта Сир үрдүгэр баар тыынар тыыннаах барыта олох олорор бырааптаах буолбат дуо?! – кыыс ытамньыйа ытамньыйа эппитэ.

Төрөппүттэрин харахтарыгар уу-хаар баһыллыбыта.

– Кыысчааныам, эн түргэнник да улааттыҥ, – диэн сибигинэйбитэ ийэтэ Аняны кууһан туран.

Онтон ыла Анна дьиэ кэргэнигэр Сир-ийэ, ол аата дьон-сэргэ олоҕо эмиэ “үс киит” көхсүгэр тутуллан турар диэн бигэ өйдөбүллэммиттэрэ. Оттон кииттэр тыыннаах чөл сылдьыылара дьон бөхтөрүн чуолкайдык наардыылларыттан тутулуктаах. Аан дойдуга БАРЫТА БИИР СИТИМНЭЭХ! 

Кира Яроцкая

2 «Г» кылаас

Лесосибирскай куорат,

Красноярскай кыраай