Остуоруйа кудуга

Биһиги модун өрүспүт Дон эмиэ хаһан эрэ кыра уолчаан эбит. Мин ол туһунан эһиэхэ кыра үһүйээни кэпсиэм.

Туох да кыһалҕата суох сытыы уолчаан кытылтан кытылга сүүрэкэлиир, кытыллары кууспаҕалыыр. Көтөрдөрү кытта сасыһа оонньуур, балыктары кытта сырсыакалаһар, күн уотунан оонньуур уонна мастар сэбирдэхтэрин кытта ытыһын таһынар.Кини чуордук күлэрин-саларын кыыллар уонна үүнээйилэр бары истэллэрэ. Ол эрэн, кинилэр ортолоругар дьиҥнээх доҕоро суоҕун үчүгэйдик өйдүүр. Кинилэр бары – мастар, көтөрдөр, балыктар, атын кыыллар – хаһан да бүппэт кэм-кэрдии устатыгар бэйэ бэйэлэрин солбуйсаллар. Кинилэри кытта түгэн булан доҕордоспокко хаалаҕын. Дон доҕордоһуу туһунан үгүһү билээри сүүрүгүн кырдьаҕас дууп мас аттыгар тохтоппут.

– Бырастыы гын, убаастабыллаах Дууп. Эн доҕордооххун дуо? – билиэх-көрүөх баҕатын ханнаран ыйыппыт.

– Баар! – диэн хоруйдаабыт Дууп. – Мин доҕорум кырдьаҕас Клён.

– Тоҕо бэрдэй! – Дон үөрбүт. – Эһиги тоҕо доҕордоһоҕутуй?

– Уолчааныам, биһиги бииргэ улааппыппыт! Бу дойдуга кыракый үнүгэс буолан тахсыбыппыт, бииргэ сир аннынааҕы уунан тамахпытын ханнарбыппыт, буурҕаны-силлиэни бииргэ ааспыппыт. Эн биһиги курдук, кими эрэ кытта уһун сыллары бииргэ аһарбытыҥ буоллар, эмиэ хайаан да доҕордуу буолуох этигит.

– Ол аата, мин доҕорум суох эбит. Уонна хаһан да суох буолуоҕа… – уол курутуйан эппит.

– Эс, хайдах буоллуҥ! Доҕор хайаан да көстүөҕэ! – диэбит Дууп. – Кылаабынайа, санааҕын түһэримэ.

– Махтал буоллун, убаастабыллаах Дууп. Эн миэхэ улаханнык көмөлөстүҥ.

Дон салгыы элэстэммит эрээри, дьиҥнээх доҕордоһуу туһунан санаан, кими да кытта оонньообот.Бары дьиибэргииллэр: «Көрдөөх Дон тоҕо күлбэтий-үөрбэтий, тоҕо мастар сэбирдэхтэригэр күн уотун тэйитэ оонньооботуй?» Оттон Дон тулатынкөрүммэт, дьулуруйбутункурдукдьулуруйатурар...

– Привет, – хантан эрэ ойоҕостон саҥа иһилиннэ.

– Доруобай буол! – Дон толкуйдуу барбакка хоруйдаата.

– Түргэниҥ сүрдээх! Ханна тиэтэйдиҥ?

– Суох. Хас мас аайы тохтоон туһата суох. Биһиги син биир доҕордоһуохпут суоҕа…

– Миигин кытта доҕордоһуоххун баҕараҕын дуо?

– Туох туһалааҕый? Кыайан доҕордоспокко хаалыахпыт, эйигин атын мас солбуйуо…

Дон кэмниэ кэнэҕэс кими кытта кэпсэтэрин көрбүтэ, кыыс эбит.

– Баҕар, санааҕын уларытыаҥ буолаарай? Мин аатым Волга. Оттон эйигин ким диэн ааттыылларый?

– Мин... мин... Мин аатын Дон.

Кини соһуйан ах баран хаалла.Кини иннигэр өрүс баар эбит. Кини курдук түргэн уонна сытыы.

– Сит миигин! – диэн хаһыытаат кыыс-өрүс түһүнэн кэбистэ. – Хааллыҥ буолбат дуо! – Волга кый ыраахтан хаһыытаабыта.

– Эн… эн олус кэрэҕин! – уол ситэн иһэн эппитэ.

Дон уонна Волга куоталаһа куоталаһа, сасыһан оонньуу оонньуу биир хайысханан дьулуруйаллар. Түүнүн эрэ чуумпураллар, сулустары одуулуу таарыйа сэһэргэһэллэр.

– Мин билигин доҕордоһуу баар диэн бигэтик биллим. Эн мин саамай дьиҥнээх доҕорум буолаҕын! – диэн Дон Волгаҕа билинэр.

– Эн эмиэ мин саамай бастыҥ доҕорум буолаҕын! –Волга күлэр-үөрэр.

Дьыллар-сыллар ааһан испиттэр. Арай биирдэ кинилэри ордук санаабыттар.

Суховей тыал букатын соҕотох этэ. Биир да доҕоро суоҕа, аһаҕастык эттэххэ, кими да кытта доҕордоһо сатаабатаҕа даҕаны. Кини аллараттан иһиллэр күлүүнү-үөрүүнү истэ сатаан баран, аллара түспүт:

– Күйгүөрүмэҥ! Эһиги миэхэ мэһэйдиигит! Мин үлэлиибин эбээт.

– Доруобай буол, убаастабыллаах Суховей! – Волга мэлдьи буоларын курдук, элэккэй этэ.

– Тугу үлэлиигиний? –Дон дьиктиргээбит.

– Хайдах тугу? – тыал өһүргэммит. – Мин кыйдыыр тыал буолабын! Былыттары үүртэлиибин. Эһиги, толкуйа суохтар тускутугар! Эһиэхэ сылаас буоллун диэн, махтанар диэни билбэт чолоҕордор!

– Баһаалыста бырастыын гын кинини, убаастабыллаах Суховей, кини куһаҕан санаатыттан ыйытар буолбатах. Кини инэриэһиргээн ыйытар, –Волга көмүскэһэр.

– Хайдах маннык  суолталаах идэ баарын билиэ суохха сөбүй?! Эһиги Суховей диэн кимин өссө билиэххит! Мин эһиэхэ көрдөрүөм!

– Оттон биһиги... Биһиги соруйан буолбатах ээ! – Дон көмүскэнэ сатаабыта да, Дон оҕолору истибэккэ көтөн хаалбыта.

– Акаары да оҕолор! Тугу да өйдөөбөттөр! Кырдьаҕастары убаастаабаттар! Мин кинилэргэ куруубайдыыр хайдаҕын көрдөрүөм! – тыал мөҕүттэ мөҕүттэ көтө турбута.

Кини тэбиэһирдэр тэбиэһирэн, кыыһырдар кыыһыран испитэ, мастары алдьатан, кумаҕы онно-манна тибэн барбыта.

– Мин кинилэри араартыам.Доҕордуулары барыларын араартыам. Доҕордоһуу диэн тугун мантан ыла ким да билиэ суоҕа!

Волга уонна Дон буурҕа иһэрин сэрэйбиттэрэ уонна илии илиилэриттэн ылсыбыттара. Кинилэр буурҕа-силлиэ бары атаакаларын эрдээхтик тулуйбуттара.

– Тоҕо?! Тоҕо эһиги бэриммэккитий?! Мин кимиибин эһигиттэн ураты ким да тулуйбат эбээт! –Суховей сөҕөр.

– Тоҕо диэтэххэ дьиҥнээх доҕордоһууну ханнык да тыалынан үрэйбэккин, Суховей! Ону өйдөөбөтүҥ хомолтолоох, — диэбит Дон.

– Баһаалыста, Суховей, буурҕаны тохтот. Эйиэхэ доҕоруҥ суоҕа куһаҕан. Көмөһүөхпүт. Бука диэн аһын биһигини. Биһиги доҕордоһуубутун үрэйэ сатаама! –Волга элэккэйдик көрдөспүт.

– Миэхэ доҕор наадата суох!

– Наада. Ону бэйэҥ да билбэккин. Эн олус элбэхтик үлэлиигин. Өрөбүллэ ыл, биһигини кытта сынньана түс. Доҕотторгун кытта олус көрдөөҕүн билиэҥ.

– Оттон былыттар? Ким кинилэри үүртэлиэй? – тыал дьиктиргээбит.

– Ардах эмиэ олус туһалаах, – диэбит Дон. – Биһиэхэ даҕаны, үүнээйилэргэ, кыылларга даҕаны.

– Ардахха эмиэ күлүөххэ-оонньуохха сөп! – Волга тэбэнэттик эппит.

– Чэ сөп. Боруобалаан көрүөххэ … – Суховей баҕарбатар да, сөбүлэспит.

Сыллар ааһан испиттэр. Дон уонна Волга билигин да сиэттиһэн сылдьаллар. Суховей кыыһырбат (чэ, сороҕор эрэ …), сороҕор өрүүрбуолбут.Хаста да, бэл, уоппуска ылбыт. Дон уонна Волга улааппыттар. Сытыы уонна түргэн уолтан Чуумпу Дон үөскээбит, оттон кыыс кэрэ Волга өрүскэ кубулуйбут.

Ангелина Щавинская

4 «Б» кылаас

Ростов-на-Дону к.,

Ростов уобалаһа