Остуоруйа кудуга

Ойуур кытыытыгар кыракый ыыспаҕа оҕонньордоох эмээхсин туох да кыһалҕата суох олорбуттара үһү. Кинилэр Коля диэн кыһыл көмүс тараахтаах бөтүүктээхтэр эбит. Эмээхсин киэһэ аайы бөтүүгүн арыы курдук ньалҕаархай төбөтүн имэрийэрэ уонна маннык диэн ыллыыра үһү.:

–  Коля-Коля, бөтүүкчээн,

Кытыл устун хаамыма!

Лукерья саһыл кэлиэҕин

Түүгүн үргүөн умнума!

Бу ырыаттан саллаарыйан бөтүүкчээн дьиэтигэр олорор.Сарсыарда оҕонньордоох эмээхсин бааһынаҕа үлэлии бараллар, килиэптэрин булуналлар, оттон Коля-бөтүүкчээн дьиэтигэр хаһаайын буолан хаалар. Киэһэ кырдьаҕастар дьиэлэригэр төннөллөр уонна бөтүүкчээни кытта киэһээҥи аһылыктарын аһыыллар. Кинилэр бөтүүкчээннэрин олус таптыыллар, араас минньигэс аһынан хатаҕалыыллар:килиэп бытарытан биэрэллэр, булочка бэрсэллэр, бурдук туорааҕын табыгынаталлар.

Күнтэн күн ааһан испит. Бөтүүкчээн күнүс дьиэтигэр олорор, киэһэтин астына аһыыр. Арай биирдэ дьикти туораахха түбэспит. Бары туораахтар үрүҥнэр, оттон бу туораах хара. Дьиктиргээбит, урут манныгы хаһан да көрө илигэ. Сиэн кэбиһээри гынан баран, тохтообут.

– Хм, дьикти туораах: бары маҥаннар, оттон бу хара. Кэлин сиэҕим, баҕар туһалаах буолуо.

Бөтүүк инньэ диэн баран туорааҕы куругар иилинэ сылдьар кыра мөһөөччүгэр уган кэбиспит.

Бу ойуурга Лукерья диэн саһыл олорбут. Соҕотоҕун буолбатах, алта кыракый оҕолордоох эбит. Онон күн кыракый саһылчааннарыгар ас булуон наада. Арай Лукерья аттынааҕы тыа саҕатыгар Коля-бөтүүкчээн олорорун билбит уонна уоран ыларга санаммыт.

– Дьэ, бөтүүкчээни кып гыннараммын, бүтүн дьиэ кэргэмминээн астына аһыахпыт!

Бу күнтэн ыла саһыл өрүс кытылыгар Коля-бөтүүкчээн тахсарын кэтэһэр буолбут.

Биир сарсыарда Коля оҕонньрдоох эмээхсини бааһынаҕа атаартаан баран санааҕа түспүт:

– Төрүөхпүттэн ыла дьиэҕэ олоробун, таһырдьа тахсыбаппын. Күн аайы түннүгүнэн маныыбын да, кытылга ким да сылдьарын көрбөппүн. Ол аата эмээхсин миигин куттуу сатыыр эбит. Ким да онно суох! Хата, өрүскэ-өрүсчээҥҥэ бара сылдьаайабын! Ким да миигин тутуо суоҕа!

Коля-бөтүүкчээн таһырдьа тахсаатын кытта, саһыл кинини хап гыннаран ылбыт уонна бэйэтин ыыспатыгар ыстаммыт. Сүүрэн иһэр, тиэтэйэр, сыраана сүүрэр, оттон бөтүүк муҥнаах ытыыр:

– Хайдах буоллум бу! Эмээхсини истибэтим! Миигин Лукерья саһыл уоран ылла! Хайдах буолабын? Оо дьэ, оҕонньордоох эмээхсин санаарҕаан иэдэйэллэрэ буолуо! уой-уой-уой!

Лукерья бөтүүкчээни дьиэтигэр аҕалбыт уонна эппит:

– Билигин эйигин сиэхпит, Коля-бөтүүкчээн хоҥ мэйии!

Бөтүүкчээн онуоха этэр:

– Эһиги билигин миигин сиэн кэбиһиэххит, оттон сарсын эмиэ аччыктааһын саҕаланыа, эмиэ саһылчааннарга аһылык көрдүүр айдаана буолуо!

– Туох буолуой? Бүгүн эйигин сиэхпит, сарсын куобахтаан аһыахпыт.

Бөтүүкчээн мух-мах буолбут, онтон эппит:

– Миэхэ аптаах туораах баар.

– Тугу этэҕиний, сибиэһэй бөтүүк оннугар туораах тоҥсуйабыт дуо? Биһиги чыычаахтар буолбатахпыт эбээт, оннук буолбат дуо, саһылчааннар? – саһыл күлбүт.

– Эс, – диэбит бөтүүкчээн,– күлүмэ, хата, эн саһылчааннаргар минньигэс аһылыгы үүннэрэн биэрдэхпинэ миигин сиэм суоҕа диэн тылган биэр.

Лукерья уһуннук толкуйдаабыт уонна сарсыарда аайы ааттаах эрдэ туран куобахчааннары уонна чоппуускалары уора барарга күһэллибэт баҕаттан сөбүлэспит:

– Чэ, эн эппитиҥ курдук буоллун. Көр, албынныаҥ да, уҥуоххун да хаалларыахпыт суоҕа, сиэн кэбиһиэхпит!

– Эс, хайдах эһигини албынныахпыный! Арай, барыта сатанарын туһугар эһиги көмөҕүт наада.

– Чэ буоллун, аптаах туорааххын аҕала тарт, — саһыл тиэтэйбит.

Бөтүүкчээн сири хаспыт, көбүппүт, онно туорааҕын уурбут, саһылчааннар уу куппуттар уонна туох тахсарын көһүппүттэр.

Дьэ, бастакы сэбирдэх тыллыбыт.

Саһыл кыыһырбыт, маннык диэбит:

– Эс, бу туох отуй? Биһиги куобахчааннар буолбатахпыт, манныгы сиэбэппит! Арай бөтүүкчээни үөрүүнэн мэҥиэстиэхпит!

– Бэйи саһыл, тиэтэйимэ.Туораахчаантан туох эрэ үүнэрин туһугар кыһаллыахха, көрүөххэ-харайыахха наада.

– Дьэ, бөтүүкчээн, албыннаан көрөөр эрэ!

Дьэ, сибэккитэ тахсыбыт.

– Ээй, киитэрэй бөтүүкчээн! Эн сибэкки үүннэрбит эбиккин! Биһиги ыҥырыалар буолбатахпын, манныгы сиэбэппит! Арай бөтүүкчээни үөрүүнэн сиэх этибит!

– Тулуйа түс, саһыл. Сотору, бэрт сотору аһыыр ас баар буолуо.

Дьэ, астанан барбыт. Ону көрөн саһыл уонна саһылчааннар сэргэхсийбиттэр уонна өссө күүскэ үлэлиир буолбуттар: уу куталлар, сэрэнэ-сэрбэнэн көмөллөр, сирин көбүтэллэр, күн сыралҕаныттан саһыараллар. Дьэ, кыракый отонтон сүүнэ улахан, эргиччи дьураалардаах арбуз үүнэн тахсыбыт!

Амсайар кэм кэлбит! Бөтүүкчээн арбуз сүрэҕэр тохсуйбут, арбуз элбэх да элбэх куһуоктарга арахсыбыт. Олус минньигэс, олус астык отон үүммүт. Бары — саһыл, саһылчааннар уонна бөтүүкчээн тото аһаабыттар. Өссө кыһыҥҥыга хаһааммыттар.

Бөтүүкчээн арбуз туораахтарын хомуйбут, мөһөөччүгэр укпут уонна саһылга эппит:

– Бу, Лукерья, аптаах туораахтар. Кинилэртэн хайдах ас таһаарары билигин бэйэҕит билэҕит. Оттон мин оҕонньордоох эмээхсиҥҥэ барар кэмим кэллэ.

– Махтал буоллун, Коля-бөтүүкчээн! Эппиппит курдук, дьоҥҥор ыытабыт.

Бөтүүкчээн дьиэтигэр төннүбүт. Оҕонньордоох эмээхсин олус үөрбүттэр.Бөтүүкчээн бэйэтин мүччүргэннээх сырыыларын туһунан кэпсээбит уонна бүтэһигэр эппит:

– Дьэ, ити курдук барыларыттан атын арбуз туорааҕа барыбытын өлүүттэн өрүһүйдэ!

Элина Стародубцева

1 кылаас

Хохол с.,

Воронеж уобалаһа