Остуоруйа кудуга

Хаххан олорбута үһү. Кинини Мартин диэн ааттыыллара. Кутуйахтары тутан сиир, уу иһэр.  Ойуур олохтоохторо киниэхэ тиийэн ону-маны ыйыталаһаллар уонна сөптөөх хоруйу ылаллар. Бары этэллэр: «Көрүҥ, хаххан хайдах курдук муударайын!»

Биирдэ Мартиҥҥа Куобахчаан кэлбит. Кини төрөппүттэрин саһыл сиэбит. Мартинтан ыйыппыт:

– Дьол диэн тугуй уонна ону хантан булабыный?

Мартин толкуйдаабыт-толкуйдаабыт уонна эппит:

– Бардыбыт, ойуур олохтоохторуттан ыйытыахха.

Толоон устун баран испиттэр, эмискэ кинилэр иннилэригэр Саһыл баар буолбут.

– Мартин, кэннигэр ким баарый?

– Куобахчаан, – диэн хоруйдаабыт Мартин.

– Куобахчааны миэхэ аҕал, мин эйиэхэ кутуйахтары биэриэм.

– Билэбин эн албаскын. Эйиэхэ куобаҕы биэрдэхпинэ тугу ылыахпыный? Биир дьүдэх кутуйаҕы.

– Хантан биллиҥ? – Саһыл дьиктиргээбит.

– Мин эн билбэккин билэрим элбэх. Барыларын бэйэҥ туһаҕар албынныырыҥ эн дьолуҥ буолар.

Хаххан Куобахчааны кытта салгыы барбыттар, үс тааһы көрсөннөр дьол диэн тугун ыйыппыттар. Бастакы таас эйигин ким да тыыппат буоллаҕына диэбит. Иккис таас дьол диэн оҕолор эйигин ыланнар ууга бырахтахтарына элээрэн тиийэҥҥин ууга “чол” гына түһэриҥ диэбит.Үһүс таас эйигинэн дьоллоох ыал дьиэ тутар буоллахтарына диэбит.

– Оччотугар хас биирдии киһи тус-туспа дьоллоох буолан тахсар дуо, – мунаарбыт Куобахчаан.

Сонно таас анныттан кутуйахтар тахсан кэлбиттэр.

– Кутуйахтар, миэхэ биир боппуруоска хоруйдуоххут дуо? – Мартин ыйыппыт.

– Суох! Суох! Суох! – кутуйахтар хаһыытаспыттар. – Эн биһигини сиигин, эйиэхэ тугу да этиэхпит суоҕа!

– Мин эһигини сиэм суоҕа диэн эрэннэрэбин, – диэбит Мартин.

– Чэ-чэ, буоллун, туох боппуруостааххыный?

– Дьол диэн тугуй?

– Дьол диэн бөрө, саһыл уонна хаххан суох ойууругар олоруу, – диэн чыыбыгыраспыттан кутуйахтар.

– Оннук, бөрөлөрө уонна саһыллара суох бэрт буолуо этэ, – Куобахчаан сөбүлэспит.

Хаххан баллырҕаабыт:

– Ойуурга бөрө, саһыл уонна хаххан суох буоллахтарына, кутуйахтар сиэрэ суох элбиэхтэрэ, ойууру бүтүннүүтүн кэрбиэхтэрэ.

– Ол эбэтэр, ойууру эн быыһыыр буолан тахсаҕын дуо?

– Оннук.

– Оччоҕо атын кыыллары сиэбэтэххинэ сатаммат дуо? – Куобахчаан ыйыппыт.

Куобахчаан уонна хаххан дьол диэн тугун аны Ойууртан ыйыппыттар.

– Дьол диэн эһиги бары тыыннаах уонна өлүөр сылдьаргытын көрөр. Кыыллар, көтөрдөр суох буоллахтарына мин эмэ өлөбүн.

Мартин уонна Куобахчаан салгыы барбыттар уонна Күөлү көрбүттэр, дьол диэн тугун ыйыппыттар.

– Мин – уубун, миигиттэн олох саҕаланар. Миигинэ суох олох суох буолуо этэ. Ол эрэн, миэхэ бөхтөрүн быраҕаллар, кирдэрин тоҕоллор. Дьол – ыраас буолуу.

Кытылга сир үллэс гыммыт, онтон крот тахсан кэлбит.

– Оо, Крот дорообо! –Мартин саҥа аллайбыт.

– Ким баарый? Аа, Мартин дуо?

– Крот, дьол диэн эн санааҕар тугуй?

– Дьол – сири барытын хаһан сүргэйии буолуо этэ. Ол эрэн, сиргэ бөх наһаа элбээтэ, сэрэхтээх бөх. Дьоннор батарейкалары быраҕаллар, оттон биир оннук батарейка үс куб сири сүһүрдэр! Ол иһин мин сир аннынааҕы холлорооннорбор кыайан тыыммат буолан эрэбин.

– Дьэ өйдөөтүм. Дьоллоох буолар туһугар өйдөөн-төйдөөн олоруохха наада, – диэбит Куобахчаан. – Баҕарбытыҥ курдук олоруохха, ол эрээри ол атыттарга төһө хоромньулааҕын эмиэ умнар сатаммат. Оттон атыттар тугу оҥороллорун сөбүлээбэт буоллаххына, тоҕо кинилэр оннук гыналларын толкуйдуохха наада – ону уларытыахха сөп дуу, суох дуу. Ойуур улахан, барыларыгар сөп буолуо: сиэмэхтэргэ да, кыракый кыылларга да. Ойуур миигин араҥаччылыа, бөлкөйдөрүгэр, хороонноругар саһыарыа, оттон мин кинини харыстыам, бехпүн-сахпын мээнэ быраҕыам суоҕа.Оттон бөрө-саһыл аһылыга буолбат туһугар улаатыам уонна бэйэм оҕолорбор хайдах куотуохха, суолгун буруйуохха сөбүн үөрэтиэм.

– Уһу-һууууу, – диэбит Мартин. Итиннэ эбии тугу этиэҥ баарай.

Дмитрий Семенов

3 «Б» кылаас

Дьокуускай к.,

Саха Өрөспүүбүлүкэтэ