Остуоруйа кудуга

Бүгүҥҥү остуоруйа бэрт үгүс сыллар усталарыгар ойууру араҥаччылааччы туһунан. Кини хантан кэлбитин, тоҕо ойууру харабыллыырын ким да билбэт. Биири чопчу этиэххэ сөп – ойуурга хоромньу таһаарар дьону оччо-бачча сөбүлээбэт.

Биир дэриэбинэҕэ Ньургун диэн уолчаан олорор. Биирдэ кини кыра эрдэҕинэ дьиэ кэргэнэ сайыҥҥы үтүө күн айылҕаҕа сынньана тахсыбыттар. Син эмиэ атыттар курдук, кинилэр ойууру сыыһырдабыт, айылҕаҕа хоромньу таһаарабыт дии санаабаттар эбит. Төһө да төрөппүттэрэ буолбуттарын иһин, Ньургун кинилэр айылҕаҕа итинник чэпчэкитик уонна дьалаҕайдык сыһыаннаһалларын сөбүлээбэт. Онон кинилэр бөхтөрүн хомуйан баран балааккаҕа киирэн хаалбыт. Ону кытта, чыпчылыйыах түгэнигэр, халлааны этиҥнээх ардах былыттара бүрүйбүттэр, арыы ойуурга силлиэ түспүт, оттон Ньургун аймахтарын үрдүнэн куттал бүрүүкээбит. Хаһыыларын истэн таһырдьа тахсыбыта, дьоно өйдөрүн сүтэрэн сыталлар эбит. Кинилэр аттыларыгар араас кыыл бөҕө мустубут: еноттар, дьиикэй куоскалар, табалар уонна да атыттар. Ньургун бастаан кыыллар кини дьонугар саба түһээри оҥостоллор дии санаан, көмөҕө түһүнэрдии оҥостубута баара, кутталыттан оннуттан да хамсыыр, хаһыытыыр да кыаҕа суох буолбут.Оттон кыыллар бөх хомуйан киирэн барбыттар. Бу кэмҥэ ыккый ойууртан кыыс уонна таба аҥаардаах, санаарҕаабыттыы саймаарыччы көрбүт кэрэчээнэ тахсан кэлбит. Кини Ньургун саспыт балааккатын диэки көрөр эбит. Уол саһан хаалбыт, оттон иккиһин көрөөрү өҥөйбүтэ кэрэ таба атын сиргэ сыҕарыйа охсубут этэ. Кыыс-таба илин туйаҕынан сири табыйыа эрэ кэрэх, онно барыта күөх сирэм сириэдийэр. Ньургун кэннин хайыспыта таба кини аттыгар турар эбит. Кыыс-таба эппит: «Мин эйиэхэ куһаҕаны оҥоруохпун баҕарбаппын, тоҕо диэтэххэ эн эрэ мин ойуурбар куһаҕаны оҥорботуҥ. Ол эрээри, мин туспунан кимиэхэ да кэпсиэ суохтааххын өйдөөн кэбис». – «Мин олус кэрэбин өйдөөн көрөҕүн дуо? Бу айылҕа кэрэтэ. Ону өйдөөн көрөр эбит буоллаххына, сөптөөх суолу тутуспуккун», – диэбит Айылҕаны Араҥаччылааччы. Ньургун син биир тугу да кыайан саҥарбатах, суох, киниттэн куттанан буолбатах. Бу сырыыга туох эрэ атын эрэ атын биричиинэ баара. «Чэ, барытын өйдөөбүт буоллаххына, мин барыым», – диэбит кыыс-таба уонна Ньургун көрөн турдаҕына сүтэн хаалбыт. Тыал тохтообут, былыттар күрэммиттэр, уол дьоно туох да буолбатаҕын курдук туран кэлбиттэр. Уол кинилэргэ тугу да эппэтэхэ. Кэлин ыйыталаһа сатаабыта да, тугу да өйдөөбөттөр эбит.

Бу түбэлтэ кэнниттэн хас да сыл ааспыт, Ньургун улахан кылааска үөрэнэр уонна бу түбэлтэ туһунан умна быһыытыйбыт. Үөрэх сылын бүтүүтэ кини уонна доҕотторо Игорь, Андрей, Рада уонна Карина айылҕаҕа сынньана били ойуурга аттаммыттар. Онно эмиэ итинник быһыы хатыламмыт. Кэлбиттэр, балааккаларын туруорбуттар, кутааҕа амынньыар хомуйбуттар уонна аһаабыттар, көрүлээбиттэр, бөх-сыыс бөҕөтүн ыспыттар. Ньургун бу да сырыыга маны сөбүлээбэтэх, онон кыттыспакка кутаа аттыгар көрөн олорбут.Арай амынньыардара бүтэн эрдэҕинэ, ону хомуйа тыаҕа тахсыбыт. Ону кытта эмиэ силлиэ түспүт, былыттар саба халыйбыттар, эмиэ куттал тыына бүрүүкээбит. Ньургун доҕотторугар сүүрэн тиийэн көрбүтэ, Игорь уонна Рада өйө суох сыталлар. Чугас Карина куттанан салыбырыы-салыбырыы туора сыылла сатыыр. Каринаны көрөөт Ньургун эмиэ урут кыра эрдэҕинээҕи түбэлтэҕэ курдук хамсаабат буола куттаммыт. Эмиэ ол кэрэчээнэ кыыс-таба Андрейы тутан турар эбит. Кини киһи сатаан хатылаабат кырыыс ылларынан эппитигэр Андрей өйүн сүтэрдэ. Ону көрөөт бэйэтэ да куттас Карина эмиэ уҥан хаалла. Кыыс-таба Ньургуну тутан туран эмиэ били тылларын этэн истэҕинэ, Ньургун тэһэ астарбыттыы урукку түбэлтэни өйдөөн кэллэ.Кыыс саталаах тылларын этэн бүтэрэн эрдэҕинэ Ньургун туох баар күүһүн мунньунан быһа түспүт: «Эн ааккын эт эрэ». Кыыс эппит: «Мин аатым Айылҕалаана, мин бу ойууру араҥаччылааччыбын». «Хайдах курдук кэрэ ааттааххыный, – диэбит Ньургун, – Мин улаханнык тугу да өйдөөбөппүн да буоллар, миигин ыыт диэн көрдөһөбүн». Кыыс-таба кинини ыыппыт, оттон уол эмиэ ыйыппыт: «Мин кыра сылдьаммын эйигин көсүбүтүм дуо?» Айылҕалаана салгын иччитин көрбүттүү дьиктиргээбит: «Ама, өйдүүгүн дуо миигин?» «Эйигин умнубаппын » – диэбит уол. Кылгас кэпсэтии түмүгэр Ньургун кыыс-таба маннааҕы ойууру араҥаччылааччы буоларын өйдөөбүт уонна бу түбэлтэни кимиэхэ да кэпсиэ суохтаах, ону таһынан ойууру хомуйарга уонна ыраастыырга көмөлөһүөхтээх диэн буолбут. Оттон кыыс-таба киниэхэ кырыыс тылларын этиэ суохтаах.

Сурах бөҕөтүнэн, Ойууру Араҥаччылааччы Айылҕалаана билигин да ойуурун көрөн-истэн олорор үһү.

Сир үрдүгэр айылҕаны уонна тыынар тыыннааҕы харыстааһын итинник үйэлэртэн үйэлэргэ салҕанан барар. Биһиги айылҕаны кытта бары биир кэлимсэ буолабыт. Өйдөөн кэбиһиҥ, ойуур – биһиги салгыммыт, сир – биһиги аһылыкпыт.

Лилия Рязанская

8 кылаас

Бөтүҥ с.,

Амма улууһа,

Саха Өрөспүүбүлүкэтэ