Остуоруйа кудуга

Ойуур толоонугар, сибэккилэр уонна лыахтар ортолоругар эдэркээн харыйачаан үүнэн турбут.Кини кыракый туорааҕын көтүтэн аҕалбыт тыал өҥөтүнэн бииргэ төрөөбүттэриттэн ыраах үүммүт. Харыйачаан ону хайдах көннөрүөй, дьылҕатыгар бэриммитэ ырааппыт. Онон олохсуйбут, чугастааҕы көрдөөх хахыйахтары-хатыҥчааннары кытта доҕордоспут, арай ыра санаатыгар эрэ төрөөбүт дьиэ кэргэнин санаан аһарар эбит.

Кыһын кини тыа улуйарыгар бигэнэн нуктаан тахсара, оттон сайын утуйар соло суоҕа.Күлүүк-Хатыҥчааннары кытта үҥкүүлээн эргийэллэрэ, оттон чаҕыл күн кини нарын хатырыгын сылааһынан угуттуура. Барыта олус бэрт буолуоҕун толооҥҥо күлбүт-үөрбүт туристар кэлбиттэрэ уонна кутаа оттубуттара.Кинилэр олус улаханнык айдаараллар эбит, ол быыһыгар сибэккилэри, тэллэйдэри үлтү тэпсибиттэр. Чыычаахтар куттанан ыккыйга саспыттар, лыахтар кынаттарын суулуу тутаннар мастар хатырыктарын анныгар саспыттар. Толоону биир гына кураанах бааҥка, кумааҕы ыһыллыбыт. Хатыҥчааннар лабаалара тостон тураахтыыллар. Харыйачаан дьүөгэлэрэ ынчыктыылларын истэр, бэйэтин уочарата кэлэрин улаханнык дьулайа кэтэһэр.Дэлби көрүлээн сылайбыт туристар барбыттар, хайа курдук элбэх бөҕү хаалларбыттар, оттон кутааларын ситэ умулларбатахтар.Уот кыһыл төлөннөрө толоон устун аа-дьуо тарҕаммыттар, харыйачааҥҥа улам чугаһаан испиттэр.Харыйачаан төттөрү-таары хачайдаммыт, көмөҕө ыҥыра сатаабыт. Оттон уот уонна хойуу буруо кими да аһыммат. Уоттан быыһанан Харыйачаан аттынан тугуттаах тайах сүүрэн аастылар. Куттанан быччаччы көрбүт Куобахчаан ойон таҕыста. Ханна да куотуон, ханна да саһыан билбэт. Уокка сиэппит атахтара хамсаабаттар, оттон уот киниэхэ чугаһаатар чугаһаан иһэр. Харыйачаан лабааларынан сапсынар, Куобахчааны бэйэтигэр ыҥырар. Тоҕо диэтэххэ, кини эрэ аттыгар уот суоҕа эбээт. Куобахчаан арыычча доҕолоҥноон киниэхэ тиийэр, ону Харыйачаан алдьархайтан өрүһүйэ сатаан лабааларынан саба кууһар. Харыйачаан аттыгар куттала суох эбит диэн киниэхэ аны Ёжик дьиэ кэргэнэ тиэтэйэр. Кырдьаҕас Ёж көхсүгэр хоруорбут кынаттардаах чыычаах сытар. Ыарахан баҕайытык бастаҕастык тыынар. Харыйачаан кини баастарын дабаххайынан бистэ. Эдэркээн Харыйачаан нарын хатырыктаах сирэйин устун харахтарын уута сүүрэр. Кини сибигинэйэр: «Дьоннор тоҕо маннык кырыктаахтарый? Биһиги бары биир хааннаахпыт, биир уопсай дьиэлээхпит эбээт!»

Дьэ, ардах саҕаламматаҕа буоллар Харыйачаан муҥнаах уонна кыыллар хайдах буолуохтара биллибэт этэ. Ардах бөдөҥ таммахтарынан уот төлөнүн сабыта охсон лабаалары, хонууну кыыһырбыттыы сырбаталыыр. Сотору соҕус ардах тохтоото. Харыйачаан тула көрүннэ. Киниттэн чугас кымырдаҕас оргула умайбытын көрдө, оттон хатыҥчааннартан хара чөҥөчөктөр эрэ ордубуттар. Көрүөххэ ыарахан эрээри, санааҕа баттатар соло суох. Тоҕо диэтэххэ, уоттан эмсэҕэлээбит кыыллар бааллар эбээт. Кини кинилэри быыһаатаҕына сатанар.

Киһи! Эн бу планетаҕа олороҕун, эн саамай күүстээххин! Эн тугу барытын кыайаҕын! Ол эрээри тоҕо эн буруйгуттан кыра бырааттарыҥ өлөллөрүй-сүтэллэрий, дьиэтэ-уота, үөскээбит ойуура суох хаалалларый?Эйиэхэ Таҥара былааһы биэрбит буоллаҕына, кыаххын Орто дойдуга баар бары хамсыыр-харамай туһугар туһан! Киһи буоларгын умнума!

Эвелина Полянская

2 кылаас

Чернышевскай б.,

Мииринэй оройуона,

Саха Өрөспүүбүлүкэтэ