Остуоруйа кудуга

Катя кыыс кыраыкый дэриэбинэҕэ ийэтин, аҕатын уонна быраатын Коляны кытта олорор. Ону кытта Катя Лара диэн кыракый эрээри сүрдээх хорсун уонна өйдөөх ыттаах эбит. Бүгүн эһиэхэ кыра кыыс ытын кытта түбэспит дьикти остуоруйаларын кэпсиэм.

Биирдэ Катя аҕатын кытта тэллэйдии барбыттар. Ойуур устун күүлэйдии сыдьан, Катя улахан маһы кыыллар төгүрүйэ сылдьалларын көрбүт. Мас саамай улахан хаппыт мутугар суор, арыый үөһэнэн кэҕэ олороллор, икки тииҥ мутуктан мутукка ойуоккалыыллар, оттон мас анныгар куобах олорор. Катяны көрөн куобах ыккый быыһыгар киирэн хаалла. Катя кинини батыһан тэллэй туһунан умнан кэбистэ.

– Катя, аралдьыйыма, көр, тэллэй хайдах курдук элбэҕин! — диэтэ аҕата. Кыыс тэллэй хомуйан барда. Биир тэллэй, иккис, үһүс... ол өссө икки турар. Биэс мүнүүтэ иһинэн Катя тэллэйи барытын хомуйбут, ол кэнниттэн тулатын көрбүт уонна муммутун өйдөөбүт.

– Аҕаа! Аҕаа! Ким эрэ баар дуо!!! – Катя эрэйдээх туох баар күүһүнэн хаһыытыы сатаабыт.

Бэл, Лара үрэн барбыт. Кэм-кэрдии ааһан испит, ким даҕаны хардарбат. Катя ханна да ыраатар сатамматын билэр, тоҕо диэтэххэ, аҕата хайы-сах кинини көрдүү сылдьар буолуохтаах. Кыысчугастааҕы маска чугаһаабыт уонна ол таһыгар хаспах баарын көрбүт. Хаспахха киирэр аҥхай үрдүнэн икки кылабачыгас таас ыйанан туралларын көрбүт. Хаҥас диэкинэн халлаан күөҕэ уонна кыһыл аҥаардаах таас, уҥа диэкинэн – хара таас. Бу таастар икки ардыларыгар үһүс таас ыйанан турбут суола баар эбит — ким эрэ туура тардан ылбыт. Эмискэ хаспахха били суор көтөн киирбит. Лара үрэ-үрэ кинини эккирэппит. Оттон Катя онно барыан куттанар эбит – хаспах иһэ хабыс-хараҥа эбээт.Ол эрэн, доҕорбун сүтэрэн кэбиһиэм диэн ытын кэннитэн хаспахха сүүрэн киирбит. Сотору соҕус ытын кытта хаспах анараа өттүнэн тахсан кэлбиттэр. Манна туох барыта букатын атын эбит. От солко курдук сымнаҕас, мастар быдан үрдүктэр, модуннар, оттон үрүйэ тыаһа нарын музыка курдук.Күн хайы-сах киирэн эрэрэ, Катя сымнаҕас окко сытан кытаанахтык утуйан хаалбыт.

Катя уһуктубута, күн чаҕылыччы тыкпыт.Киниэхэ Лара сүүрэн кэлбит уонна эппит:

– Оо, кэмниэ-кэнэҕэс дьэ уһугуннуҥ дии!!!

Катя соһуйан тиэрэ көрбүт.

– Эн киһилии кэпсэтэҕин дуу, алҕаһыыбын дуу? –Катя ыйыппыт.

– Оннук, бэйэм да дьиктиргээн сылдьабын, – диэбит Лара.

Чаас эрэ ааспыт, оттон Катя ыта киһилии саҥарарыгар үөрэнэ охсубут, ол да буоллар хайдах оннук буолуон сөбүн өйдөөбөт. Иккиэн сырсан уонна сасыһан оонньообуттар.

Эмискэччи Лара кими эрэ көрбүт уонна хаһаайкатын ыҥырбыт. Кинилэртэн уонча миэтэрэлээх сиргэ икки саһыл киһилии кэлин атахтарыгар тураллар эбит. Кинилэр көннөрү саһыллааҕар алта төгүл улахаттар. Саһыллар кинилэри өйдөөн көрбүттэр, биирдэстэрэ саатын ылбыт уонна Катяны кыҥаабыт. Саһыл ытыахча буолан эрдэҕинэ боруотаттан ханнык эрэ кыракый хахай оҕото тахсан кэлбит уонна олус дьиктиргээн Лараны тонолуппакка көрөн турбут.

– Ээй, хахай оҕото! Көрбөккүн дуо, биһиэхэ ыҥырыллыбатах ыалдьыттар кэлбиттэр, мэһэйдээмэ! – диэбит иккис саһыл.

Ону кытта биир саһыл кинини буойбут.

– Хайдах буоллуҥ, ити биһиги хоруолбут уола дии!

– Бу кини дии! Кини! – хахай оҕото улаханнык дьиктиргээн саҥа таһаарбыт.

– Инникитин хоруол буолуохтаах бырааппынан иккиэннэрин киллэрэргитигэр дьаһайабын! – хахай оҕото бирикээстээбит.

– Тыый, оннук бөҕө буоллаҕа, – саһылар дьаһалы тута толорбуттар.

Хахай оҕото Лёва Катялыын уонна кини ытын кытта билсибит уонна боруотаҕа киирэллэригэр ыҥырбыт.

Сотору кинилэр атын кыыллары кытта билсибиттэр. Сорохтор кинилэртэн сэрэнэллэр, билсиһэ сатаабаттар эбит.

– Мин эһигини аҕабын кытта билиһиннэриэм, кини дыбарыаска олорор, – диэн этии киллэрбит Лёва. Сотору кинилэр онно баар буолбуттар. Дыбарыас олус сиэдэрэй оҥоһуулаах, уон этээстээх дьиэ саҕа эбит. Тулалыы роза сибэккилэр бөлкөйдөрө үүнэр тураллар. Тиэргэҥҥэ куоскалар аа-дьуо хаамыталыыллар, пингвиннэр дьоһуннаахтык дьаарбайаллар.

Ыалдьыттар дыбарыаска киирбиттэр уонна хоруол хоһугар, саамай үрдүкү этээскэ тахсыбыттар. Хоруол улаханнык соһуйбут.

– Дорооболоруҥ! Алҕаска Караны билэргит буолаарай? Кини эн ыккар олус майгынныыр.

– Кара? Ханнык Кара? – Лара ыйыппыт.

– Кини урут бу дойду королевата этэ, – диэбит хоруол.

– Оттон билигин ханнаный? –  Катя ыйыппыт.

– Кини биэс сылааҕыта өлбүтэ. Биир харабыл саһыл баар этэ, кини алҕаска ытан кэбиспитэ.

Ол кэнниттэн хоруол барыларын эбиэккэ ыҥырбыт.

katya i zateryannaya strana2

Эбиэттии олорон Катя хоруолтан ыйыппыт:

– Биһиги Ларалыын икки боппуруостаахпыт. Тоҕо сорох кыыллар биһигини кытта билсиэхтэрин баҕарбатахтарый? Хаспахха кииригэ икки таас ыйанан туран буоллаҕына, тоҕо үһүс тааһы устан ылбыттар курдугуй?

– Чэ…мин….ээ….хайдах быһаарыахпын билбэтим.Көрөҕүт дуо, түннүк нөҥүө үчүгэй баҕайы ойуур баарын, онно баран ыйыталаһыҥ. Ыйытыктаргытыгар онно хоруй ылыаххыт.

Хахай оҕото, Катя уонна Лара ойуурга сүүрбүттэр. Ойуурга киирэн баран Катя эппит: «Ким да суох курдук». Ону кытта кэннилэригэр сөҥ куолас дуорайбыт.

– Эй, кимнээхтэргитий эһиги?

Эргиллэн көрбүттэрэ, киһилии сирэйдээх аарыма улахан кырдаьаҕас дууп мас турар эбит.

– Мин хоруол уолабын! Кыыс уонна ыт – мин доҕотторум! Биһиги эйиэхэ икки боппуруостаахпыт, – диэтэ Лёва уонна Катя боппуруостарын дуупка биэрдэ.

– Былыыр-былыр үүнээйилэр, кыыллар уонна дьоннор бары бииргэ эйэлээхтик-иллээхтик олорбуттара. Арай биирдэ киһи тоҕо мин барыларыгар тойон буолуо суохтаахпыный дии санаабыт. Кини барытын бары сатыыр буолан, кыыллартан уонна үүнээйилэртэн ордукпун, өйдөөхпүн уонна күүстээхпин дии санаабыт.Киһи барыларын дьаһайар инниттэн айылҕа тааһын уорарга санаммыт. Айылҕа тааһын уоран баран дьоннор хантан төрүттээхтэрин умна кэбиспиттэр, куораттары, муосталары, собуоттары тутан барбыттар. Көрүлээн кыыллары өлөртүүр, ойууру кэрдэр, тулалыр эйгэни бөҕүнэн толорор буолбуттар. Биһигиттэн үгүспүт суорума суолламмыта, сорохтор дьонтон дьалты сиргэ хорҕойоннор тыыннаах хаалбыттара. Дьэ, бу баарбыт. Өскөтүн киһи өйдөммөтөҕүнэ уонна айылҕаҕа салгыы маннык сыһыаннаһар буоллаҕына, сотору Сир-ийэ өлүө. Орто дойдубут бүтүн хааларын туһугар киһи өйдүөн наада: бу Орто дойдуга бука бары тэҥмит. Киһи айылҕа тааһын оннугар төннөрдөҕүнэ эрэ аан дойдуга чуумпу-нуһараҥ олох туругуруо. Ону кытта айылҕа быыһаныа.

Катя кырдьаҕас дууп этиитин болҕойон иһиттэ уонна өйдөөтө: планетабыт дьылҕата хас биирдии киһиттэн тутулуктаах.

Катя манна сылдьарын олус сөбүлээтэ эрэээри, дьиэтигэр төннүөн наада эбээт.

Катя Лёва хахайчааҥҥа дэҥҥэ кэлэ сылдьыам, брытын кистэлэҥҥэ тутуом диэн эрэннэрдэ. Кинилэр бары кыыллары-көтөрдөрү кытта быраһаайдастылар.

Онтон ыла Катя айылҕа туһугар улаханнык кыһаллар буолла. Сыыһырдыбат, сибэккилэргэ уу кутар, мастары олордор. Эһиэхэ мин эмиэ айылҕаҕа оннук сыһыаны сүбэлиэм этэ.

Айсана Петрова

2 «Б» кылаас

Дьокуускай к.,

Саха Өрөспүүбүлүкэтэ