Остуоруйа кудуга

Кулааһай, эбэтэр нууччалыы атыннык этэллэринии, үтүө төрүттээх-уустаах таба, үксүн Арҕаа уонна Киин Азияҕа үөскүүр. Биһиги Сахабыт сиригэр бу кэрэ дьүһүннээх, үрдүгэ суох уҥуохтаах, тураҕастыҥы өҥнөөх, адаархай салаалардаах муостаах кыыл эмиэ баар.

Дьэ, мин аҕабыттан истибит түбэлтэбин кэпсээри гынабын. Мин өйдөөбүппүнэн бу 1990 сыллаахха сайын бүтүүтэ мин төрүт дойдубар, Саха сиригэр Өлүөнэ эбэ кытылыгар турар сэлиэнньэҕэ буолбут. Ол сарсыарда аҕам эһэбин кытта ыттарын илдьэ отторугар барбытар. Сирдэригэр тиийэн ыттарын ыыталаабыттар уонна эбиэт саҕана дьиэлэригэр төннөрдүү охсон киирэн барбыттар. Сынньана олорон ыттара үрбүтүгэр ол диэки барбыттар. Тиийбиттэрэ, ыттар өлө куттаммыт кулааһай оҕотун хаайбыттар. Олус кыра, дьүдэх көрүҥнэх эбит. Дьонум кулааһай оҕото тулаайах сылдьарын тута сэрэйбиттэр уонна дьиэлэригэр илдьэ барбыттар.

Бастаан кыракый тугут туохтан барытыттан куттанар эбит. Түүнүн кинини күрүөҕэ баайаллар, күнүс тиэргэн иһигэр босхо сылдьар. Кырата бэрт буолан бытыылкалаах үүтүнэн аһаталлар, “сгущенканан” күндүлүүллэр. Кэлиҥҥинэн тугут дьиэтийбит, дэриэбинэ олоҕор үөрэммит, бэл диэтэр, ыттары уонна оҕолору кытта оонньуур буолбут.

Дьон-сэргэ дьиктиргиэн быатыгар тугут күнүнэн буолбакка, чааһынан улаатар эбит. Балтараа ыйынан кини мин аҕам саҕа буола улааппыт. Тугукка аат биэрбэтэхтэр, тоҕо диэтэххэ, кинини маамата ким эрэ диэн ааттаатаҕа дии, оттон саҥа төрөөтүн кытта ылбыттара буоллар, аатын билбит буолуо этэ. Аҕам инньэ диир. Оттон тугут улаатан ынах курдук аһыыр буолбут: отунан, хортуоппуйунан уонна атын тугу биэрэллэринэн.

Дьэ, улаатан истигэнэ суох буолар кэмэ үүммүт. Оннооҕор түүн быатын быһа кэбийэн баран ойуурга куотар эбит. Бары кулааһай туһуттан куттаналлар, дьиэтээҕи кыыл эрээри туох да бэлиэтэ да, моойторуга да суох, онон кинини браконьердар ытан кэбиһиэхтэрин сөбө. Дьиэҕэ үөрэммит кыылы тыаҕа ыытар сатаммат, онно кини кыайан тыыннаах сылдыбат.

Күһүн бөһүөлэк аттыгар баржа тохтооут. Ол хапытаана эһэм билэр киһитэ эбит. Кини биһиги дойдубутунан элбэхтик устубут, биһиэхэ элбэхтик ыалдьыттаабыт киһи. Биһиги тиэргэммитигэр кулааһайы көрөн бастаан үрдээҕин дьиктиргээбит, оттон кыылы харыстанар ытык сиргэ илдьэн туттарыахха диэн этии киллэрбит. Онуоха эһэм үөрүүнэн сөбүлэспит. Кулааһайы аалга тиэйбиттэр уонна ытык сиргэ илдьэ барбыттар. Мин аҕам төһө да үгүс сыллар ааспыттарын иһин, кулааһай туһунан элбэхтик ахтар. Кини этэринэн, кулааһайы ынах курдук дьиэҕэ иитиэххэ сөп.

Бу түбэлтэни истэн бараммын, барыта этэҥҥэ түмүктэммититтэн үөрбүтүм. Бука диэн, КЫЫЛЛАРЫ ХАРЫСТААҤ, кинилэри быыһааҥ!

Лена Ощепкова

6 кылаас

Таас-Үрэх с.,

Мииринэй оройуона,

Саха Өрөспүүбүлүкэтэ