Остуоруйа кудуга

Ыамыйынааҕы чаҕылхай күн. Уулуссаҕа уһуннук дьарыктанан сылайбыт үөрэнээччилэр аа-дьуо хаамсаллар.Оттон паарка ыскамыайкатыгар Илья Смирнов олорор, чипса сиэн курдурҕатар, күн уотугар сыламныыр. Дьиҥэ, кини билигин дьиэтигэр баар буолуохтааҕа да, айылҕа угуйан үлэ куотуо суоҕа дии санаабыт, онон кыратык сынньанарга санаммыт.

Чэ, чипса сиэннэ, дьиэҕэ барар кэм кэллэ. Илья баҕарбатар да турда, чипсатын хаҕын быраҕаары бөх быраҕар сир көрдөөтө да, биэдэрэ тэйиччи соҕус турар эбит. Илья толкуйдуу түһэн баран хаатын ыскамыайка таһыгар сиргэ бырахта уонна паарка устун дьиэтин диэки барда.

Кураанахсыйбыт паарка устун баран иһэн уол биологияҕа бэриллибит дьиэтээҕи үлэтин саныыр: ханнык баҕарар тиэмэҕэ бырайыак толкуйдуурга.Арай кинини ыҥырар синньигэс, нарын куолаһы иһиттэ. Илья тохтоон эргим-ургум көрдө да, ким да суох. “Алҕас эбит” – дии санаата эрээри, эмиэ кинини ыҥыран бардылар. Уол хараҕа биир дьикти маска хатанна, хайдах хайдаҕый, куолас киниттэн иһиллэр дуо, ама?

– Эн миигин ыҥыраҕын дуо? –Илья мастан саарбахтыы-саарбахтыы ыйытта.

– Оннук, мин. Куттаныма, уолчаан.

Илья көрбүтүн-истибитин итэҕэйбэккэ турда — мас... кэпсэтэр дуо?! «Эс, суох, суох, хайдах да оннук буолуон сатаммат! Хараҕым иирэр, кулгааҕым кулукута кулугуруур быһыылаах», – диэн уоскутуна саныыр кини.

– Мин чипса хаатын бырахпыккын көрбүтүм. Билэҕин дуо, биир биир мээнэ быраҕыллыбыт хаа айылҕаны кэҕиннэрэр кыахтааҕын?Дьоннор бары бөхтөрүн уурунаҕа буолбакка, баҕарбыт сирдэригэр быраҕар буоллахтарына туох буолуоҕун көрүөххүн баҕараҕын дуо? – диэн дьикти мас ыйытта.

– Баҕарабын, – диэтэ арыый да уоскуйбут, ол гынан баран буола турары ситэ итэҕэйбэккэ турар уол.

– Дьэ, оччоҕуна көр.

Эмискэ күүстээх тыал үрбүтүгэр Илья хараҕын быһа симтэ. Хараҕын арыйаат сүрдээҕин куттанна.Син баар пааркаҕа турара да, бу букатын атын паарка этэ.Тула кир-дьай, кураанах бакыаттар, бытыылкалар, кэхтэн эрэ мастар, оттон күөх от кир халыҥ араҥатын анныттан букатын көстүбэт. Урукку куорат олохтоохторо таптаан сынньанар чээлэй күөх пааркаларыттан туох да ордубатах. Букатын атын, киһи кута-сүрэ тохтообот сирэ.Арай биир эрэ мас күөҕүнэн силигирээн турар, пааркаҕа киһи кыайан быһаарбат сылаас тыынын биэрэр.

– Көрдүҥ дуо, бөх-сыыс биһиги айылҕабытыгар хайдах дьайарын? – диэн ыйытта ол мас.

– Аһа, – диэхтээтэ туох үлүгэрэ буола турарыттан тэһииркээбитэ ааһа илик Илья.

– Көлүччэҕэ бардыбыт, онно туох буола турарын көрөн абыран.

Уолчаан утуйан турбут киһилии көһүүннүк хааман күөлгэ барда. Манна кини доҕотторунаан элбэхтик балыкка күөгүлээтэҕэ. Ол бэйэтэ көлүччэ оннугар хайа курдук бөх кыстанан турарын көрөн улаханнык салынна.

– Көрбүккүн сөбүлээбэтиҥ көстөр. Онон аны бөҕү мээнэ бырахпат инигин диэн эрэнэ саныыбын.

«Дьэ, быраһаайдаһар кэм кэллэ», – диэн били синньигэс нарын куолас иһилиннэ.

Илья тугу да эппэккэ хаалла, эмиэ тыал үрбүтүттэн хараҕын быһа симтэ. Хараҕын арыйаат урукку, күн уотунан чаҕылыйбыт пааркатыгар баар буолла.

– Махтал, – диэтэ кини аттыгар турар улуу  улахан маска.

Илья субу соторутааҕыта олорбут ыскамыайкатыгар сүүрэн тиийдэ, бырахпыт хаатын булла, бөх биэдэрэтигэр илдьэн бырахта.Сарсыныгар Илья Смирнов кылаас иннигэр «Тоҕо айылҕаны харыстааһын тыын суолталааҕый?» диэн бырайыагын билиһиннэрдэ.

Ксения Надейкина

8 «А» кылаас

Зубова Поляна р.п.,

Мордовия Өрөспүүбүлүкэтэ