Остуоруйа кудуга

Ханнык эрэ куоракка Саша диэн ааттаах уолчаан олорбут. Кини оскуолаҕа иккис кылааска үөрэнэрэ уонна мэлдьи үчүгэй эрэ сыаналары ылара. Иллэҥ кэмигэр компьютерга оонньуура, доҕотторун кытта таһырдьа сылдьара, ол эбэтэр атын оҕолортон туох да уратыта суоҕа.

Сайыҥҥы каникулугар Саша дэриэбинэҕэ эһэлээх эбэтигэр барара. Дэриэбинэҕэ сылдьарын олус сөбүлүүрэ, сынньалаҥын көрдөөхтүк атаарара. Саша доҕотторун кытта футбол оонньууллара, онтон өрүскэ сүүрэллэрэ, бэлэсипиэдинэн хатааһылыыллара, ол быыһыгар эһэлээх эбэтигэр хаһаайыстыбаҕа көмөлөһөрө. Эһэтин кытта оттуу барарын, ынахтары маныырын, эбэтин кытта отоннуурун уонна эмтээх оттору хомуйарын астынара.

Биирдэ Саша эбэтин кытта ойуурга отоннуу барбыттар. Отон оччо элбэҕэ суох эбит. Онон санаалара түспүт, эбэтэ үүнүүтэ суох сыл буолла диэн үҥсэргээн барбыт. Саша иһитигэр баара эрэ аҕыйах отон толугуруур эбит.

Эмискэ иннилэригэр кытара буспут отонунан саба үүммүт толоон көстөн кэлбит. Уолчаан үөрбүт – элбэх да отон! Иннин диэки ыстанан кэбиспит уонна кымырдаҕас оргулун тэпсибитин өйдөөбөккө да хаалбыт, арай туох эрэ туох эрэ сымнаҕаска үктэммитин билбит. Ону эбэтэ тохтоппут уонна кытаанахтык эппит: “Саша, маннык сатаммат! Эн оргулу тэпсэн аастыҥ, ол аата кыракый эрээри бүтүн дойдуну урусхаллаатыҥ”. Саша дьиктиргээбит: “Ханнык дойдуну?” Онуоха эбэтэ бу оргулу тутаары тыһыынчанан кымырдаҕас түүннэри-күннэри хайдах үлэлииллэрин, ону хайдах курдук чэпчэкитик алдьатыахха сөбүн туһунан кэпсээбит.

Кымырдаҕастар – ойуур санитардара. Кинилэр мас хаппыт иннэтин уонна сэбирдэҕин хомуйаллар, үнээйилэри буортулаах үөннэртэн быыһыыллар. Саша олус кыбыстыбыт уонна кымырдаҕастары аһыммыт. Эбэтин кытта төннөн иһэн биир да тылы быктарбатах.

Дьиэтигэр эһэтэ ыйыппыт: “Туохтан санааҥ түстэ?”. Саша тугу да хоруйдаабатах, хоһугар киирэн хаалбыт. Оронугар сытан баран оргулу алдьаппытын, онон кымырдаҕастары дьиэтэ суох хаалларбытын туһунан саныы сыппыт. Ол сытан утуйбутун билбэккэ хаалбыт.

Ол сытан түһүүр... Кини – кыракый кымырдаҕас уонна, били, кини алдьаппыт оргулугар олорор эбит. Ийэтэ, аҕата, эбэтэ, эһэтэ уонна доҕотторо – бары кыракый кымырдаҕастар. Оргулга бары дьарыктаахтар. Саша урут саныырын курдук кымырдаҕастар мээнэ төттөрү-таары сүүрэлээбэттэр эбит. Суох, кинилэр бары күүскэ үлэлииллэр: ким тутар, ким эрэ аһылык эбэтэр тутуу матырыйаалын таһар, ким эрэ оргулу харабыллыыр, оттон ким эрэ кырачааннары кытта бодьуустаһар.

Ийэ-кымырдаҕас эбиэт буһараары Сашаттан кутаа оттугар хаппыт соломо аҕаларыгар көрдөһөр. Кини күлэр: “Сибилигин, ону баҕас!”. Таҥнан соломо аҕала сүүрэр. Чугас сэлиэһинэй бааһыната баар буолан, соломо хара баһаам эбит. Саша биир соломону көтөҕөөрү гыммыта, сүүс бууттаах киирэ курдук ыарахан буолан биэрдэ! Саша кыайан өндөппөтө даҕаны. Ону кытта атын кымырдаҕастар сүүрэн кэллилэр уонна соломону дьиэтигэр илдьэргэ көмөлөстүлэр. Ийэ кымырдаҕас киниэхэ махтанна. Ону кытта уот оттон минньигэстик ас астаата.

Эмискэ бөтүүк хаһыытаан ыыра барда, Саша уһуктан кэллэ. Уолчаан эһэтигэр сүүрдэ: «Эһээ, эһээ! Ойуурга бардыбыт, мин кымырдаҕастарга көмөлөһүөхпүн баҕарабын» – диэн хаһыытаата. Эһэтэ дьиктиргээбэтэ, киниэхэ эбэтэ ойуурга туох буолбутун хайы-сах кэпсии охсубут. Онон ойуурга барарга сөбүлэстэ. Урусхалламмыт оргулу булан элбэх баҕайы соломону, сэбирдэҕи оргул аттыгар чөмөхтөөтүлэр.

Саша бу каникулун үйэтин-сааһын тухары умнубаттыы өйдөөтө. Ол курдук, сир үрдүгэр биһиги бэлиэтии көрбөт уонна көрүөхпүтүн да баҕарбат харамайдарбыт баалларын, кинилэргэ олох диэн олус ыарахан тургутуу буоларын, бу аарыма аан дойдуга кинилэр хайдах курдук ыарахан олохтоохторун өйдөөбүт.

Онон айылҕаны харыстыаххайыҥ уонна бэйэ бэйэбитигэр эрэ буолбакка, биһигини эргийэр туох баар тыынар тыыннаахха барыларыгар көмөлөһүөххэ! Тоҕо диэтэххэ, биһиги даҕаны ким эрэ хараҕар кыракыйдарбыт,  мөлтөхтөрбүт уонна кимтэн эрэ көмүскэл эрэйэбит.

Ярослав Каширин

1 «В» кылаас

Заозерскай куорат,

Мурманскай уобалас