Остуоруйа кудуга

Мин аатым Миша, тоҕус саастаахпын. Мин тэллэйдиирбин олус сөбүлүүбүн уонна тэллэйдэр тустарынан барытын билэбин.

Бу күн биһиги төрөппүттэрбитин кытта тэллэйдии барарга тэриммиппит. Ойуурга баран иһэн мин бэйэм бэйэбэр тэллэй хомуйуутугар рекорд охсуохпун баҕаран кэлбитим, онон тиийээппитин кытта тэллэйдии ыстаммытым.

Хомуй да хомуй буола сылдьаммын... эмискэ ханнык эрэ дьикти баҕайы тэллэйи булан ылбытым.Мин бу тэллэйи ханнык да тэллэй энциклопедиятыгар көрбөтөх этим, баҕар, дьааттаах тэллэй буолуо диэн санаа көтө түспүтэ эрээри, билиэх-көрүөх санаа баһыйан ылбытым: дьикти ойуулаах этэ — фиолетовай атахтаах, халлаан күөҕэ төгүрүктэрдээх кыһыл сэлээппэлээх. Мин тэллэйи төрөппүттэрбэр көрдөрбүтүм да, кинилэр эмиэ билбэтэхтэрэ. Биллибэт тэллэйи ылбат ордук диэбиттэрэ, баҕар, сүлүһүннээҕэ буолуо.

Мин дьоммуттан кистээн тэллэйи илдьэ барарга быһаарыммытым. Дьиэбитигэр тиийээт бэйэм хоспор сүүрэн киирэн орон анныгар кистээн кэбиспитим. Онтон ийэбэр тэллэй астыырыгар көмөлөһө ойбутум, онтон аһаабыппыт уонна утуйуу буолбута.

Бары утуйбуттарын кэнниттэн ойон турбутум уонна дьикти тэллэйи илдьэ куукугаҕа барбытым, тыаһа суох ыраастаабытым уонна буһарбытым. Сүһүрүөм диэн куттанарым да, сиэбитим. Амтана атын тэллйэдэртэн уратыта суоҕа. Онтон утуйа барбытым.

Сарсыарда уһуктан баран олус эрчимнэммиппин билбитим. Бары турбуттарын кэнниттэн бэҕэһээҥи ойуурга эмиэ тэллэйдии барбыппыт. Мин дьикти тэллэйи булбут сирбэр тиийбитим, арай, мин иннибэр биир суон мас арылла түспүтэ уонна элбэх баҕайы дьикти тэллэйдээх толоон нэлэс гыммыта.Көрбүтүм, енот сүүрэн иһэр уонна миэхэ хаһыытыыр: “Миигин батыс”. Мин кини киһилии саҥарарын олус дьиктиргээбитим. Батыһан иһэн ыйыппытым: “Ханна баран иһэбитий?”. Кини ханнык эрэ аптаах киһи бу дьикти тэллэйдэри айбытын туһунан кэпсээбитэ.

Биһиги ханнык эрэ королевствоҕа тиийэн кэлбиппит, онно араас үүнээйилэр, тэллэйдэр уонна кыыллар бааллара. Дьиктитэ диэн баар, олор бары киһилии кэпсэтэллэрэ...

Еноты кытта королевство саамай кылаабынай кириэппэһигэр барбыппыт. Көрбөтөхпүн көрөн дьиктиргии испитим баара, ханнык эрэ саалаҕа тийэн кэлбиппит. Енот онно ааһарбар эппитэ. Арай тэллэй сэлээппэлээх оҕонньор олорор эбит:

– Уолчаан, эн манна хайдах баар буоллуҥ? 

– Ханнык эрэ дьикти тэллэйи булбутум...

–Хм, бу аптаах сир эбээт, дьоннор манна кыайан киирбэттэр.

– Хайдах киирбиппин  билбэтим.

– Хм, чэ үчүгэй, оччоҕо билигин дьиэҕэр төннөрүөхпүт.

– Баһаалыста, миигин дьиэбэр төннөрүмэҥ, мин бу дойдуну үөрэтиэхпин баҕарабын, мин тэллэйдэри олус таптыыбын уонна кинилэр тустарынан барытын билиэхпин баҕарабын.

– Чэ буоллун, ол эрэн биир усулуобуйа баар. Эйигин дьиэҕэр ыытарбытыгар барыта түүл-бит курдук буолуоҕа. Дьиэҕэр икки хонугунан ыытыахпыт, онон бириэмэ баар, ону таах ыытыма.

– Үчүгэй, бу усуобуйаҕа сөбүлэһэбин, махтал буоллун.

– Умна сыспыппын. Эн дойдугар бириэмэ уларыйыа суоҕа, онон төрөппүттэрим көрдүөхтэрэ диэн долгуйума.

– Бэрт эбит, махтал буоллун!

Дьэ, онон аптаах дойдуну үөрэтэ барбытым. Араас элбэх кыыллары, аптаах дьиэлэри көрбүтүм. Биирдэ олус эргэ, быраҕыллыбыт дьиэҕэ кэтиллэ түспүтүм.

Тук, тук, тук

– Дьиэҕэ ким эрэ баар дуо? Мин көннөрү уолбун, бу дойдуну чинчийэ сылдьабын, эһиэхэ туох да куһаҕагы оҥоруом суоҕа.

– Ээ? Билигин, биир сөкүүндэни кэтэһиҥ.

Аан арыллар.

– Доруобай буол, тоҕо кэллиҥ?

– Дорообо, бу ааһан иһэн эһиги дьиэҕитин көрдүм уонна интэриэһиргии санаатым.

– Ээ, бэрт эбит, аас, тэллэй чэй иһиэхпит.

– Тэллэй чэй? Арба, тэллэй королевствотыгар сылдьар этибит дуу.

Оҕонньор тугу барытын көрдөрүөх буолбута, Шазам диэн ааттаахпын диэбитэ. Мин ыйыппытым:

– Эһиги тоҕо маннык дьикти ааттааххытый?

– Эн өйдүөҥ суоҕа, биһиги тус туһунан дойдулартан сылдьабыт. Биһиэнэ фантастика дойдута, оттон эһиэнэ “күннээҕи олох” дойдута. Өскөтүн тэҥниир буоллахха, фантастика дойдута эһиги дойдугутунааҕар быдан улахан.

– Шазам, эт эрэ, миэхэ ханнык сирдэри көрдөрөөрү гынаҕыный?

– Бу фантастика дойдутун ураты миэстэтэ. Эн ол миэстэҕэ анал тыллары эттэххинэ, ханнык баҕарар ыра санааҥ чыпчылыйах түгэнигэр туолуоҕа.

Биһиги Шазамы кытта ол миэстэҕэ тиийэн кэлбиппит. Онно мин Шазам эппит тылларын хатылаан бараммын ырабын санаан эрдэхпинэ Шазам эмискэччи ханнык эрэ тыллары балкыйа-балкыйа мэнэрийэн киирэн барбыта.

– Ш-шазам? Хайдах буоллуҥ?

– Статуиснедвигуос!

Ону кытта мин илиим-атаҕым хамсаабат буолубуттара. Сүтэн хаалбытым, кэлин билбитим таастыйан хаалбыт этим. Бүтэһик эппит тылларым маннык этилэр...

– Тэллэй-бэллэй-сэллэй-сэрэх.

Дьиҥинэн, оҕонньор буолан кубулуммут Шазам ыра санаатын толорор кыаҕа суох эбит. Тоҕо диэтэххэ, бу миэстэҕэ туох да куһаҕаны оҥорботох эрэ дьоннор ыра санаалара туолар. Онон мин ураты тыллары этээппин кытта бу миэстэ уларыйан киирэн барбыт уонна сүүнэ харам-дабырыаска кубулуйбут.

Шазам ыра санаатын этиэхтээх сиригэр тиийэн иһэн, кэннигэр ким эрэ турарын көхсүнэн сэрэйбит. Эргиллэ түспүтэ Аптаах Тэллэй, бу дойду хоруола турар эбит.

– Ох-хо-хо, Шазам, эмиэ уруккугун көбүттүҥ дуо? Дьэ, бу сырыыга тэллэй хаайыытын тумнубатыҥ буолуо!

– Аптаах Тэллэй? Тугуй? Эн хантан кэллиҥ? Хайдах биллиҥ?

– Эн таас статуяҕа кубулуппут уолуҥ кистэлэҥ тыллары эппитин мин илдьитим енот истибит этэ.

– Эн куһаҕан санаалааххын билэр этим, Шазам!

Шазамы тэллэй хаайыытыгар олордубуттара, оттон миигин тилиннэрэн дьиэбэр ыыппыттара. Манан фантастика дойдутугар айаным бүппүтэ.

Денис Бочоев,

6 «Б» кылаас,

Дьокуускай к.,

Саха өрөспүүбүлүкэтэ