Остуоруйа кудуга

ҮС ҮӨРЭХ КИСТЭЛЭҤЭ

I кистэлэҥ: Түүҥҥү түннүк кистэлэҥэ

түүҥҥү түннүк 1

Күннэй түүн аайы түннүгүн сабыытын аһаҕас хаалларар идэлээҕэ, ону ааһан эбии хараҥаны одуулуурун сөбүлүүрэ.

Биир киэһээ түннүгүн иннигэр эргичиҥнии туран, эмискэ туох эрэ атын, киһи хараҕар көстүбэти, киһи этэ тардар күлүгүн көрөн этэ саласпыта. Бүгүн кини түннүгүн сабыытын сабан утуйда. Арай түүн ортото баттатан уһуктубута, ким эрэ кинини хараҥа түннүгүнэн одуулуур курдуга. Сыта түһэн баран, түннүгүн диэки хайыспыта доҕоор, арай хап-хара күлүк киһи хоһун иһигэр киирэн турар эбит! Ол хара бэкир:«Тоҕо түннүгүн сабыытын сабаҕыный, мин эн сырдык олоххор ымсыыран, түүн аайы кэлэн маныырым, эйигинниин миэстэбин атастаһыам этэ, эн хараҥаны сөбүлүүбүн диир этин дии, чэ, хайыыбытый?»,-диэтэ. Кыыс сарылыы түһээт биирдэ ороҥҥо олоро биэрдэ. Бу күнтэн ыла таһырдьа хараҥарда да наар түннүгүн сабар идэлэммитэ.

Онон түүҥҥү хараҥаны түннүгүнэн одуулуур сэрэхтээҕин, табыгаһа суоҕун оҕолор өйдүөхтээххит.

 

II кистэлэн: Эмтэрийбит сиэркилэ сэрэтиитэ

сиэркилэ

Биир дэриэбинэҕэ Нарыйаана диэн дьикти кыраһыабай дьүһүннээх кыыс олорбут. Бу кыыс сотору-сотору сиэркилэҕэ көрүнэр идэлэммит. Ол дьарыга содуллаах буоларын кыыс билээхтээбэт эбит. Кини биирдэ эргэ сарайтан наһаа үчүгэй сиэркилэ булбут. Ол сиэркилэ кытыытынан кыып-кыра хара мэҥнээх, уонна кытыытынан кыракый эмтэрийбиттээх эбит.

Нарыйаана кыыс үлэтин быыһыгар, оннооҕор оонньуу сылдьан наар сиэркилэҕэ көрүнэ сылдьыбыт. Арай биирдэ өйдөөн көрбүтэ, сирэйэ бүтүннүү эбиринэн бүрүллэн барбыт, кыламана убаабыт, кэрэ бэйэлээх дьүһүнэ марбатыйан бараахтаабыт.

Биир киэһээ «Туох буоллахпыный?» диэн толкуйга ыллара сытан утуйан хаалбыт. Арай түһээтэҕинэ, сып-сылааһынан сыдьаайбыт, киэҥ нэлэмэн алаас ортотугар хаама сылдьар эбит. Арай көрдөҕүнэ сыыр быарыгар кини сиэркилэтэ кылбачыйа сытар эбит. Сүүрэн тиийэн ылыах буолбута, тарбахтарын быыһынан хара уу буолан сиргэ түспүтэ, үөҥ-көйүүр буолан буорга тимирбитэ. Эмискэ иннигэр хантан кэлбитэ биллибэккэ хатыҥ маска суор кэлэн олороот субу курдук сонуннаах буолар: «Нарыйаана, эн айыылаах-харалаах, атын дьон малын ыйыппакка ылбыккын, алдьаммытын, мэҥнэммитин үрдүнэн мал оҥостубуккун.Ол айыыгар, кэрэ сэбэрэҥ сиэркилэҕэ саспыт, күн аайы эн дьүһүҥҥүн кэбирэтэ эмэр… Өскөтүн, барытын урукку курдук төннөрүөххүн баҕардаргын, биир чаҕылхай күннээх күн эрдэ туран, эргэ сарай кэтэҕэр, муннукка көмөөр»- диэбит, уонна туман буолан көтөн хаалбыт.

Сарсыарда эрдэ Нарыйаана туран кэлбитэ, бары утуйа сыталлара, таһырдьа үрүҥ күнү уруйдаан күөрэгэй үрүҥ халлааҥҥа дьырылыы көтөрө. Кыыс сып -сылаас кирилиэһинэн оргууй үөмэ хааман, сииктээх сымнаҕас окко ойуоккалыы хаамта. Түүлүгэр көрбүт суорун сүбэтин ылынан, алҕаһын көннөрбүт, сиэркилэни кистии көмпүт.

Дьэ ол күнтэн ыла барыта оннугар төннүбүт,кэрэчээн сэбэрэтэ уруккутугар түспүт.Онон оҕолоор, ыйыппакка билбэт малгытын ылымаҥ, эргэ мэҥнээх, эмтэрийбит сиэркилэлэргэ көрүнүмэҥ.

 

III кистэлэн: Хараҥаҕа хаһытаама

Хараҥаҕа хаһыытаама

Үрэх үрдүгэр оҕолор мустаннар киэһээ аайы оонньууллар этэ. Ол эрэн наһаа өрө барбакка, хаһытаабакка сылдьар буолаллара. Антон куорат уола, элбэх кэпсээннээх-ипсээннээх, сытыы-хотуу буолан оҕолору бэйэтигэр олус тардара, көҕү-нары наар көҕүлүттэн тутара. Кини кэлиэҕиттэн оҕолор хаһыылара да хойдубута, хойутууллара да элбээбитэ. Бу да күн оҕолор эмиэ идэлэринэн мустан, ону-маны күннээҕини сэлэһэ олордулар. Арай мыраан саҕатыттан дүҥүр тыаһа чугаһаатар, чугаһаан, тыас-уус улаатан барда. Арай доҕоор, өйдөөн көрбүттэрэ Антон уоллара ол тыас диэки, туох да тохтоло суох, сүр түргэнник сүүрэ турда. Оҕолор ыҥыра сатаабыттарын истибэккэ куотта.Ол курдук үс күн сураҕа суох сүтэн баран, бэйэтэ биир үтүө күн төннөн кэлбитэ. Урукку Антонтан көстөр дьүһүнэ эрэ хаалбыт этэ, сатаан саҥарбат, тыаһы истибэт буолбут. Онон оҕолоор, түүнүн таһырдьа хаһытаамаҥ, тыаһааман-ууһаамаҥ.

Ааптар: Мусьяна Сосина