Остуоруйа кудуга

WhatsApp Image 2021 07 14 at 23.01.43

Былыыр-былыр олорбута үһү Чыпчахай Баай. Кини олус кэччэгэй буолан кэргэн да ылбатах, оҕо-уруу да тэриммэт- "Кэргэн ыллахпына кинини иитиэххэ-аһатыахха наада. Суох, суох! Оннук табыллыбат, киниэхэ хаарыан харчыбын бараан, баайбын ыспаппын-тохпоппун", - диэн наар тыллааҕа. Баара-суоҕа икки хамначчыттааҕа: биир ас астыыр, дьиэ-уот көрөр, иккис от оттуур, ынах-сүөһү көрөр. Үлэһиттэрэ олбуор иһигэр эргэрэн, сууллаары турар дьиэҕэ олороллоро. Хара сарсыардаттан күн киириэр диэри систэрин көннөрбөккө, тото аһаабакка, сынньаммакка үйэлэрин тухары Чыпчахай Баайга кулуттаабыттара. Татыйык аһа куруук минньигэс буолан тойонуттан хайҕанара. Уоһук барахсан көмүс илиитинэн араас эгэлгэ мас, тимир оҥоһуктары чочуйара, дьон-сэргэ кэрэхсэбилин ылара.

Күн-дьыл ааһан, саас ыраатан истэҕин аайы Чыпчахай Баай майгыта сымнаан барбыта. Кэлин ыарытыйара да элбээбитэ. Биир үтүө киэһэ кулуттарын мааны остуолугар ыҥыран, утары олортоон баран ис дууһатын арыйан, кэпсэтиэн баҕарар:

- Үйэҕит тухары миэхэ бэриниилээхтик үлэлээн-хамсаан кэллигит, бэркэ бур-бур буруо таһааран олордубут. Ас-таҥас куруук баара... Ол эрэн хайабыт да дьоло суох эбит.

- Бай! Тойонуом, тоҕо инник диэтэххиний? Дьоллоохпут дии. Хаһан да кырыы хараххытынан көрбөтөххүт, астан матарбатаххыт.

- Мин эмиэ итинник саныырым. Онтукам баара атын эбит дьол диэн. Сааһым тухары баайдык-тоттук олороору ыал буолбакка чороҥ соҕотох хаалбыппын. Хас киэһээ аайы сүрэҕим ыарытыйар, тыыным хаайтарар... Күнүм-дьылым ааҕыллан турар...

- Оо... Таһараа алаастан эмчити ыҥыран эмтэтэн көрүөх? Баҕар тугу эмит сүбэлиэ, көмөлөһүө дии?

- Суох, кэмим кэллэҕинэ чуумпутук барыам... Эһиэхэ биири этээри ыҥырдым...

- Тугу? - чүмэчи уотугар Татыйык хараҕын уута иэдэһин устун сүүрэрэ көһүннэ, тойонун аһынна.

- Мин сыыһабын хатылаамаҥ. Олоххутун оҥостуҥ, миигин кэтээн олорумаҥ. Эһиэхэ махталым муҥура суох, дьоллоох дьон буолуҥ диэн алгыспын этэбин! Кыаҕым баарынан көмөлөһүөм. Мин кэннибиттэн баайбын-дуолбун эһиэхэ аныыбын.

- Тойонуом, онтон биһиги эмиэ этэрдээхпит ээ... Кыра дьиэбит хоспоҕор, түгээх-түгэх саһыаран сытар көмүстээхпит...

- Тыый! Көмүс да?! Хантан кэлбитэй? Ханна сытарын булбуккутуй? Аҕала тардыҥ, көрүөххэ!

- Татыйык, ... аҕал... - Уоһук оргууй сыыйан таһааран саҥарда.

Бэрт сотору Татыйык балаҕаҥҥа киирэн кэллэ, илиитигэр маҕан таҥас суулаах.

- Бабат! Бу тугуй?! Хантан кэллэй? - тойон соһуйан олоппоһуттан туран кэлэр. Арай көрбүтэ - кыып-кыра киһичээн, толлойбут уостарын хамсата-хамсата, наһаа минньигэстик утуйан букунуйа сытар эбит. Сыта-сымара сүрэҕин-быарын ортотунан ааста, хараҕа сөбүлүү көрдө...

- Бу биһи көмүспүт - тапталбыт оҕото Ньургуһун... - Уоһук хараҕа сырдыыр, оҕотун тонолуппакка көрөр.

Чыпчахай Баай сөҕүөҕүн сөҕөн, сэрэйэн да көрбөтөҕүттэн олуһун диэн соһуйар.

- Дьэ доҕоор, соһуттугут! Хата наһаа үөрдүм! Хайдах билбэккэ хаалбытым буолла. Элбэххэ да хараҕым бүөлэнэ сылдьыбыт. Олоҕум устатын тухары баайбын-дуолбун эрэ ааҕына олорбуппун эбит. Оо накаас! Төттөрү эдэрбэр түстэрбиэн, атыннык олоруо эбиппин...- үөрүүтүттэн эбитэ дуу, кэмсинэриттэн эбитэ дуу, толору харах уулаах, өр да өр таалан, быыкайык оҕону одуулаан турда.

**********

      Уһун кыһын этэҥҥэ ааһан, сааскы салгын сайа көтөн, чугас алаастарга тэнийэ тарҕанна. От-мас кыһыҥҥы хаартан босхолонон, мутукча сыта дыргыйа билиннэ. Ымыы чыычаах дьырылыы көттө. Кырдалга ньургуһун тылынна. Хойуу тыа быыһынан ырыа-тойук иһилиннэ:

- Мин дьоллоох эбиппин

   Бу сиргэ кэлэммин,

   Кып-кыра сиэнчээммин

   Илиитин сиэтэммин...

    САРДААНА